Początki kina to fascynująca opowieść o ludziach zafascynowanych ruchomym obrazem oraz dążeniem do zatrzymania chwili w czasie. Pierwsze pokazy filmowe przyciągały tłumy ciekawskich, pragnących zobaczyć coś więcej niż tradycyjne widowiska teatralne. Już na przełomie XIX i XX wieku eksperymentowano z mechanizmem projekcji, rejestrując krótkie scenki z codziennego życia. W efekcie narodziła się zupełnie nowa forma sztuki – kino.

Początki kinematografii

Od pierwszych prób do regularnych projekcji minęło zaledwie kilka lat. W 1891 roku Thomas Edison zbudował Kinetoskop, będący urządzeniem pozwalającym oglądać krótki film przez wizjer. Jednak to bratów Lumière uznaje się za prawdziwych prekursordów masowej kinematografii. 28 grudnia 1895 roku w Paryżu odbył się pierwszy płatny pokaz, podczas którego widzowie zobaczyli m.in. Pociąg przybywający na stację La Ciotat i Wyjście robotników z fabryki.

Projekcja w kinematografach Lumière’a była przebłyskiem rewolucji. Urządzenie to nie tylko rejestrowało, ale też wyświetlało ruchome obrazy na dużym ekranie. Efekt przytłaczającego realizmu wprawił publiczność w osłupienie, co można uznać za moment przełomowy w dziejach sztuki wizualnej.

• 1894: Kinetoskop Edisona – indywidualne pokazy.
• 1895: Kino Lumière – pierwsze wystąpienie publiczne.
• 1896: Rozpowszechnienie projekcji kinematografów w Europie i USA.

Techniczne innowacje i twórcy

Pierwsze filmy trwały zaledwie kilkanaście sekund, co wynikało z ograniczeń technicznych. Szybko jednak pojawiły się rozwiązania wydłużające czas projekcji, w tym lepsze nośniki światłoczułe i nowe mechanizmy napędzające taśmę filmową. Georges Méliès odkrył, że można montować ujęcia i tworzyć iluzję scen ,,niemających miejsca w rzeczywistości’’. Jego Podróż na Księżyc (1902) stała się ikoną wczesnej kinematografii fantastycznej.

W Stanach Zjednoczonych Edwin S. Porter eksperymentował z narracją. Film Life of an American Fireman (1903) oraz Wielki Wjazd pociągu do stacji (1903) przyczyniły się do rozwinięcia montażu i techniki krzyżowego cięcia. Porter udowodnił, że można budować napięcie i opowiadać historie bardziej rozbudowane niż zwykłe scenki codziennego życia.

• Georges Méliès – efekty specjalne, fantastyka.
• Edwin S. Porter – narracja i montaż.
• James Williamson – eksperymenty z perspektywą i czasem akcji.
• William Dickson – współpraca z Edisonem nad Kinetoskopem.

Tematyka i wpływ na kulturę

W pierwszych latach kina dominowały krótkie etiudy o charakterze dokumentalnym lub komediowym. Często były to krótkie gag’i, aktorska improwizacja i obserwacje zwyczajów miejskich. Z czasem twórcy zaczęli podejmować tematykę historyczną, literacką i sensacyjną. Przykładem może być film Bezbożny Mariota (1908) o tematyce kryminalnej czy ekranizacje dzieł Szekspira.

Wpływ kina na społeczeństwo był ogromny. Nowa forma rozrywki integruje rzesze widzów niezależnie od pochodzenia. W miastach powstawały pierwsze «bioskopy» i «selonografy». Kina stały się miejscem spotkań, gdzie ludzie wymieniali się opiniami, dyskutowali o narracji, stylu aktorskim czy efektach specjalnych.

• Filmy dokumentalne – rejestrowanie realiów życia.
• Komedie slapstick – rozrywka dla szerokiej publiczności.
• Gatunki historyczne – rekonstrukcje wielkich wydarzeń.
• Adaptacje literackie – przenoszenie klasyki na ekran.

Przejście do klasycznego kina narracyjnego

Z czasem rozwinęła się tzw. szkoła klasycznego Hollywood. Ustaliły się podstawowe zasady budowania fabuły, takie jak wstęp, rozwinięcie i zakończenie, a także techniki filmowe: plany, cięcia, ruch kamery. Dzięki temu widzowie mogli łatwiej śledzić złożone wątki i emocjonalnie angażować się w losy bohaterów.

W tej epoce pojawili się pierwsi gwiazdorzy ekranu: Florence Lawrence, Mary Pickford, Charlie Chaplin. Ich rozpoznawalność przyczyniła się do powstania mechanizmów marketingowych w przemyśle filmowym. Gwiazdy zapoczątkowały zjawisko kultu jednostki i tworzenia legendy aktorskiej.

• Klasyczna narracja – zasady dramaturgii filmowej.
• System gwiazdorski – budowanie wizerunku aktorów.
• Standaryzacja technik – montaż i oświetlenie.
• Międzynarodowa dystrybucja – początek globalnego rynku.